Manastir Tresije, smešten podno Kosmaja, jedno je od tih istorijskih mesta koja svedoče o upornosti i duhovnoj snazi kroz vekove.
- Za vreme osmanske vladavine, manastir je bio dom za dvanaest monaha, a tokom godine je preživeo mnoge izazove, pa i potpuni pad, da bi se ponovo pojavio u drugoj polovini 16. veka. Iako je vremenom opusteo, Tresije nije bio zaboravljen. Dve i po decenije kasnije, manastir je doživeo obnovu koja ga je oblikovala u svetinju kakvu poznajemo danas.
Naziv Tresije se često povezuje sa tri izvora vode koja su bila ključna za odabir njegove lokacije. Ovi izvori ne samo da su pružali potrebnu vodu za monaški život, već su i simbolizovali duhovnu čistoću i obnovu, što je ovaj manastir učinilo važnim mestom za duhovni oporavak.
- Iako se ponekad misli da je despot Stefan Lazarević bio taj koji je izgradio manastir, istina je da je on samo obnovio manastir, koji je nastao u 13. veku, za vreme vladavine kralja Dragutina iz loze Nemanjića.
Tokom osmanske vladavine, manastir je pretrpeo ozbiljna oštećenja, a monasi su morali da napuste Tresije, povukavši se u manastire na Fruškoj gori. Među najvrednijim relikvijama koje su poneli sa sobom bio je Psaltir, koji je najpre čuvan u manastiru Hopovo, a kasnije prešao u manastir Hilandar na Svetoj Gori, gde se i danas čuva. Iako manastir više od dva veka nije bio u funkciji, njegova istorija nije bila zaboravljena. Tek početkom 20. veka, 1936. godine, započela je obnova, koja je trajala više od deset godina.
- Danas je manastir Tresije jedno od najvažnijih duhovnih centara u ovom delu Srbije. Osim što je prepoznatljiv po svojoj duhovnoj tradiciji, manastir je poznat i po ikonama koje se u njemu čuvaju, a koje su dopremljene iz okolnih crkava. Ove ikone, koje datiraju iz perioda kada je Srbija konačno oslobodila od turskog jarma, nose i zapise koji svedoče o važnim istorijskim momentima. Takođe, manastir je značajan i zbog novog konaka koji je započet 1991. godine, a kamen temeljac je donet sa Svete Gore, što je samo još jedan pokazatelj duboke povezanosti Tresija sa pravoslavnim svetom.
Uprkos velikim promenama kroz koje je manastir prošao, on je i dalje simbol snage i postojanosti, a njegov opstanak kroz istorijske oluje daje nadu onima koji veruju u snagu duhovnosti i vere. I danas, kao i pre mnogo vekova, manastir Tresije predstavlja utočište za sve one koji traže mir, odmor duše i spiritualnu obnovu.
